Dokumenti

GRUPA GRAĐANA,

u želji da ukine posledice imovinskih nepravdi od 1941. do danas, svesna da se nepravde ne mogu potpuno ispraviti predlaže donošenje sledećeg zakonskog akta:

PREDLOG ZAKONA

O POVRAĆAJU IMOVINE I

OBEŠTEĆENJU

OBRAZLOŽENJE

« Moj savet je da što pre uspostavite vladavinu prava, izgradite sve institucije tržišne ekonomije i omogućite javni građanski dijalog o ekonomskim reformama i drugim ključnim stvarima od interesa za zemlju. Efikasnost građanskog društva leži u dijalogu, transparentnosti i monitoringu » - (Džozef Stiglic, dobitnik Nobelove nagrade, izjava - ekskluzivno za Politiku 15. Oktobar 2001)

USTAVNI OSNOV

Propisi kojima je vršena nacionalizacija, konfiskacija i eksproprijacija bili su najvećim delom saveznog ranga, na uštrb republičke regulative.

Međutim, mogućnosti osude i poništavanja pravnih posledica iz prethodnog sistema na saveznom nivou su definitivno iscrpljene, i to pre svega, što su se Ustavom iz 1990. stvorile pretpostavke za pravnu autonomiju, u čiju zakonodavnu nadležnost spada, između ostalog, uređivanje svojinskih i obligacionih odnosa, a koje su stupanjem na snagu Ustavne povelje između Srbije i Crne Gore, definitivno pretvorene u dva zasebna i nezavisna pravna sistema koji funkcionišu samostalno.

Ustavni osnov za donošenje ovog Zakona sadržan je u članu 72. stav 1. tačka 4. još uvek važećeg Ustava Republike Srbije, prema kome Republika Srbija pored ostalog, uređuje i obezbeđuje svojinske odnose, obligacione odnose i zaštitu svih oblika svojine.

Stoga je tekst predloga ovog Zakona o povraćaju imovine i obštećenju napravljen kao republički zakon.

RAZLOZI ZA DONOŠENJE ZAKONA

Konfiskacija, sekvestracija, nacionalizacija, арондација, eksproprijacija privatne imovine fizičkih i pravnih lica u periodu od 1944. godine, pradstavljali su zakonske instrumente Komunističke partije Jugoslavije, i Konunističke partije Srbije, a potom Saveza Komunista Jugoslavije i Saveza komunista Srbije te njihovih naslednika, u obračunu sa ekonomskom i socijalnom osnovom i nezavisnošću njihovih političkih i društvenih protivnika. Navedenim pravnim instrumentima, komunistička partija stvorila je sebi materijalnu osnovu za oblikovanje društveno-ekonomskih odnosa u skladu sa svojim programskim opredeljenjima, jer su odluke sprovođene silom zakona, ali i nasilno, beskompromisno, kruto, bez milosti i razumevanja postojećih prava i sloboda vlasnika i trećih lica.

Time je gušena privatna svojina i privatno preduzetništvo, a na čiji račun se razvio glomazni sektor društvenog i državnog vlasništva. Ove mere su omogućile uspostavljanje apsolutističko- komunističke vlasti, što je imalo za posledicu ekstremnu privrednu neefikasnost i neodgovoran odnos prema imovini tj. nedomaćinsko ponašanje.

Privatna imovina je oduzimana rigoroznim merama protivno slobodnoj volji vlasnika, najčešće propraćeno najsvirepijim zločinima. Time je uništena građanska klasa u Srbiji - najmasovniji srednji sloj građanskog i seoskog stanovništva kao nosioca demokratskog razvoja društva.

Ovim prisilnim načinom oduzimanja imovine, protivno slobodnoj volji vlasnika grubo je prekršeno osnovno pravno načelo demokratskih društava o neprikosnovenosti kontinuiteta i neprikosnovenosti privatne svojine.

Donošenje ovog Zakona, kojim se omogućava potpuna restitucija je imperativ etičke ali još više pravne prirode, jer se na taj način obezbeđuje uključivanje našeg pravnog sistema u pravni sistem evropskog demokratskog društva u segmentu koji se odnosi na pravo na mirno raspolaganje i uživanje privatnom imovinom.

Ponovnim uvođenjem višestranačkog političkog sistema i ustavnim ukidanjem svojinskog maksimuma u odnosu na privatnu svojinu fizičkih i pravnih lica, delegitimisani su i delegalizovani svi revolucionarni komunistički propisi na osnovu kojih je oduzimana privatna svojina i pretvarana u opštenarodnu, državnu i društvenu svojinu bez tržišne naknade.

Dakle, pitanje vraćanja imovine ne može se nikako zaobići što potvrđuje praksa i drugih zemalja koje sprovode privatizaciju (Slovačka, Poljska, Rumunija, Bugarska, Albanija, Litvanija……), uključujući republike bivše SFRJ (Slovenija, Makedonija, Hrvatska). Iz pomenutih razloga, restitucija je bila prvi korak u procesu privatizacije ili mera kojom se otklanjaju posledice nepravilno započete privatizacije.

Činjenica je da su efikasnost i kvalitet restitucije osnovno merilo obima i dubine demokratskih promena u zemljama u tranzicиji. Od posebnog je značaja to da su države u kojim je sprovedena ili se sprovodi kvalitetna restitucija sa daleko nižim procentom kriminala i korupcije u odnosu na zemlje koje nisu prošle i ne prolaze kroz ovaj proces (Rusija, Srbija…).

Ovaj zakon nije lako doneti, ali će situaciju u Srbiji biti jos teža, ako se ne bude doneo u što hitnijem roku.

Donošenje ovog zakona će biti osnovni garant domaćim i stranim ulagačima u procesu privatizacije u Srbiji da će njihova imovina biti zauvek njihova i da se može otuđiti samo po njihovoj volji, a istovremeno je garant građanima i državi da će se privatizacijom privući samo zdrav i čist privatni kapital.

Demokratska vlast u Srbiji ne sme na sebe da preuzme teret istorijske odgovornosti da privatizacijom oduzete privatne imovine, pokuša da definitivno legalizuje svojinsko-ekonomske rezultate komunističko- političkog terora.

NAČELA I PRINCIPI NA KOJIMA SE ZASNIVA ZAKON

Zakon o povraćaju imovine i obeštećenju zasniva se na sledećim pravnim načelima : načelo zakonitosti, načelo kontinuiteta svojine, načelo pravičnosti, načelo savesnosti i poštenja, načelo ekvivalentnosti, u ispunjavanju obligacionih obaveza i načelo zabrane prouzrokovanja šteta.

Zakon utvrđuje sledeće principe :

Naturalna restitucija postojeće imovine.

Pravo povraćaja imaju bivši vlasnici i njihovi naslednici.

U slučaju ne postojanja imovine strogo poštovanje sledećeg redosleda

1. Naturalno obeštećenje drugom imovinom iste vrednosti i kvaliteta.

2. Naknada u novcu

3. Na izričit zahtev bivšeg vlasnika, naknada u hartijama od vrednosti (akcije, obveznice).

- Obveznici vraćanja koji su imovinu stekli teretnim pravni poslom imaju pravo naknade od Republike Srbije koje ostvaruju u posebnom postupku.

Procena imovine bivših vlasnika vrši se prema stanju te imovine u vreme njenog oduzimanja a prema cenama u momentu vraćanja.

Postupak vraćanja i obeštećenja je hitan i pojednostavljen.

Mogućnost poravnanja je dozvoljena pre i u toku postupka.

OBJAŠNJENJE OSNOVNIH PRAVNIH INSTITUTA I POJEDINAČNIH REŠENJA

Osnovni pravni instituti kojim je oduzimana imovina, a koje obuhvataju propisi iz člana 2. ovog Zakona su: sekvestracija, konfiskacija, nacionalizacija, agrarna reforma, eksproprijacija i dr.

Sekvestracija je mera obezbeđenja koja se sastoji u privremenom oduzimanju uprave nad celokupnom imovinom ili delom imovine jednog ili više lica za koju postoji pretpostavka da će protiv njenih vlasnika biti izrežena kazna konfiskacije imovine. Na osnovu ove mere vrši se prenošenje uprave nad imovinom na nadležni državni organ. Sekvestraciju je određivao nadležni organ koji je rešavao o odgovornosti imaoca imovine i ona je trajala do pravosnažnog okončanja postupka u vezi sa delima i slučajevima za koje j e bila predviđena sankcija konfiskacije imovine.

Ova mera bila je regulisana u nizu zakona kojima je regulisano postupanje sa imovinom koja je po raznim osnovama oduzimana od vlasnika i prelazila u državnu i društvenu svojinu.

Cilj sekvestracije je bio da državni organi u potpunosti preuzmu upravu nad industrijskim postrojenjima, rudnicima, trgovini na veliko itd; koji su bili u vlasništvu fizičkih i pravnih lica, kako bi vlasnici, i pre nego što ime je imovina oduzeta po nekom od osnova, bili onemogućeni da sa isto upravljaju i raspolažu.

Konfiskacija je pravni instrument kojim se oduzima pрivatna imovina bez naknade u korist države. Formalno pravno konfiskacija je bila sporedna kazna za krivična dela koja su zakonom propisana, suštinski ovaj institut poslužio je komunističkoj vlasti da putem montiranih sudskih procesa, proglašavajući vlasnike krupnog kapitala za narodne neprijatelje, osuđujući ih na dugogodišnje lišavanje slobode, оduzimajući im građanska prava i imovinu, zada udarac građanskom društvu i kapitalističkom sistemu, kako bi uspostavila jednopartijski totalitarni sistem.

Pod Nacionalizacijom se podrazumeva prinudni (na osnovu akta vlasti) prelaz u državnu svojinu krupnih ili svih privrednih preduzeća određene privredne grane, sa simboličnom naknadom ili bez naknade. Nacionalizacija je predstavljala jednu od prvih i najradikalnijih privredno-političkih mera svih komunističkih država. Oduzeta sredstva za proizvodnju i druga nepokretna imovina postala su materijalna baza za izgradnju komunističkih i socijalističkih država. Posle privatnih preduzeća nacionalizovane su i zgrade poslovni prostor i privatno građevinsko zemljište.

Poljoprivredno i šumsko zemljište je putem agrarne reforme prešlo u ruke države na osnovu više zakona. Zemlja je oduzimana u celini zajedno sa svim zgradama i postrojenjima na njima, sa celokupnim živim i mrtvim inventarom na njoj koji se zatekao na posedu na dan 28. 08 1945 i to bez ikakve naknade vlasnicima.

Eksproprijacija kao pravni instrument, označava oduzimanje privatne imovine u opštem interesu (koji se mora restriktivno tumačiti) uz pravičnu nadoknadu koja se vezuje za tržišnu vrednost eksproprisane nepokretnosti, međutim, osnovnim zakonom o eksproprijaciji iz 1947, «opšti interes» je definisan na takav način da je praktično svaka nepokretnost mogla da podpadne pod ovaj zakon i da se ekspropriše. Eksproprijacija se vršila u korist države za potrebe državnih organa, ustanova, preduzeća, zadruga i drugih organizacija. Iako je Zakonom bila predviđena naknada za eksproprisane nepokretnosti u praksi je vlasnicima ove imovine isplaćivana naknada u državnim obveznicama koje nisu imale prinudno nikakvu vrednost. Sva ona imovina koja nije oduzeta vlasnicima po osnovu konfiskacije i nacionalizacije je prektično dolazila pod udar eksproprijacije i to bez naknade i prelazila u državno vlasništvo.

Ostali metodi oduzimanja bazirali su se na raznik vidovima zloupotrebe političke moći (oduzimanje putem prinude, ucene, pretnje, zablude i sl.).

Pod propisima o oduzimanju imovine podrazumevaju se naročito sledeći propisi:

1. Odluka AVNOJ-a o prelazu u državnu svojinu neprijateljske imovine, o državnoj upravi nad imovinom neprisutnih lica i o sekvestru nad imovinom koju su okupatorske vlasti prisilno otuđile («Službeni list DFJ», br.2/1945);

2. Zakon o agrarnoj reformi i kolonizaciji ("Službeni list DFJ", br.64/1945, "Službeni list FNRJ", br.24/1946,101/1947,105/1948, 21/1956,55/1957, 10/1965);

3. Zakon o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji ("Službeni glasnik NRS", br. 39/1945, 4/1946);

4. Zakon o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji ("Službeni glasnik NRS", br. 5/1948, 1/1949 i 34/1956);

5. Odluka o ustanovi suda za suđenje zločina i prestupa protiv srpske nacionalne časti ("Službeni glasnik NRS", br.1/ 1945);

6. Odluka o sudu za suđenje zločina i prestupa protiv srpske nacionalne časti ("Službeni glasnik NRS", br.3/ 1945);

7. Zakon o suzbijanju nedopuštene špekulacije i privredne sabotaže

(«Službeni list DFJ», br. 26/1945);

8. Zakon o zabrani izazivanja nacionalne, rasne (plemenske) i verske mržnje i razdora ("Službeni list DFJ", br. 36/1945);

9. Zakon o zaštiti i upravljanju narodnom imovinom ("Službeni list DFJ",br. 36/1945);

10. Zakon o konfiskaciji imovine i o izvršenju konfiskacije ("Službeni list DFJ", br. 40/1945);

11. Zakon o potvrdi i izmenama i dopunama Zakona o konfiskaciji imovine i o izvršenju konfiskacije ("Službeni list FNRJ", br. 61/1946, 74/1946);

12. Zakon o oduzimanju ratne dobiti stečene za vreme neprijateljske okupacije ("Službeni list DFJ", br.36/1945);

13. Zakon o potvrdi i izmenama i dopunama Zakona o oduzimanju ratne dobiti stečene za vreme neprijateljske okupacije ("Službeni list FNRJ",br.52/1946);

14. Zakon o državljanstvu ("Službeni list DFJ", br. 64/1945, "Službeni list FNRJ", br. 105/1948);

15. Zakon o oduzimanju državljanstva oficirima i podoficirima bivše jugoslovenske vojske, koji neće da se vrate u otaxbinu i pripadnicima vojnih formacija koji su služili okupatoru i odbegli u inostranstvo ("Službeni list DFJ", br.64/1945 i "Službeni list FNRJ", br. 86/1946);

16. Zakon o krivičnim delima protiv naroda i države ("Službeni list DFJ",br. 66/1945 i "Službeni list FNRJ", br. 59/1946, 86/1946);

17. Zakon o suzbijanju nedopuštene trgovine, nedopuštene spekulacije i privredne sabotaže ("Službeni list FNRJ", br. 56/1946, 74/1946);

18. Zakon o prelazu u državnu svojinu neprijateljske imovine i o

sekvestraciji nad imovinom odsutnih lica ("Službeni list FNRJ", br.63/1946, 74/1946);

19. Zakon o postupanju sa imovinom koju su sopstvenici morali napustiti u toku okupacije i imovinom koja im je oduzeta od strane okupatora i njegovih pomagača ("Službeni list FNRJ", br. 36/1945);

20. Zakon o potvrdi i izmenama Zakona o postupanju sa imovinom koju su sopstvenici morali napustiti u toku okupacije i imovinom koja im je oduzeta od strane okupatora i njegovih pomagača ("Službeni list FNRJ", br.64/1946);

21. Zakon o zaštiti opštenarodne imovine i imovine pod upravom države ("Službeni list FNRJ", br. 86/1946);

22. Zakon o nacionalizaciji privatnih privrednih preduzeća («Službeni list FNRJ», br. 98/1946, 35/1948);

23. Uredba o arondaciji zemljišta poljoprivrednih dobara ("Službeni list FNRJ", br. 99/1946), ako korisnici prava nisu dobili odgovarajuće drugo zemljište;

24. Odluka NKOJ o privremenoj zabrani vraćanja kolonista u njihova ranija mesta življenja ("Službeni list DFJ", br. 13/1945);

25. Zakon o postupanju sa napuštenom zemljom kolonista u AKMO ("Službeni list NRS", br. 9/1947);

26. Zakon o reviziji dodeljivanja zemlje kolonistima i agrarnim interesentima u AKMO ("Službeni list FNRJ", br. 89/1946);

27. Zakon o likvidaciji agrarne reforme vršene do 6. aprila 1941. godine na velikim posedima u Autonomnoj Pokrajini Vojvodina (Službeni glasnik NRS broj 9/47);

28. Osnovni zakon o eksproprijaciji ("Službeni list FNRJ", 28/1947), ako korisnici prava na ime naknade nisu dobili drugu nepokretnost;

29. Osnovni zakon o postupanju sa eksproprisanim i konfiskovanim šumskim posedima ("Službeni list FNRJ", 61/1946);

30. Krivični zakonik ("Službeni list FNRJ", br. 13/1951);

31. Zakon o izvršennju kazni, mera bezbednosti i vaspitno-popravnih mera ("Službeni list FNRJ", br. 47/1951);

32. Uredba o imovinskim odnosima i reorganizaciji seljačke radne zadruge, ("Službeni list FNRJ", br. 14/1953), ako korisnici prava nisu dobili odgovarajuće drugo zemljište;

33. Zakon o poljoprivrednom zemljišnom fondu opštenarodne imovine i o dodeljivanju zemlje poljoprivrednim organizacijama ("Službeni list FNRJ", br. 22/1953);

34. Zakon o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta ("Službeni list FNRJ", br. 52/1958);

35. Osnovni zakon o iskorišćavanju poljoprivrednog zemljišta ("Službeni list FNRJ", br. 43/1959 i 53/1962, kao i "Službeni list FNRJ", 10/1965,25/1965 prećišćen tekst, 12/1967 i 14/1970), ako korisnici prava nisu dobili odgovarajuće drugo zemljište;

36.Zakon o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera ("Sl. list SFRJ" 5/68);

37.Zakon o otkupu privatnih apoteka ("Sl. list FNRJ" br. 50/1949);

38.Ukaz o oduzimanju državljanstva FNRJ i konfiskaciji imovine članovima porodice Karađorđević ("Sl. list FNRJ" 64/1947);

39.Zakon o udruženjima, zborovima i drugom javnim skupovima sa izmenama i dopunama (“Sl. list FNRJ” 65/45, 29/47);

Pod propisima kojima je izvršen akt privatizacije podržavljene imovine или права bivših vlasnika, podrazumevaju se naročito sledeći propisi:

1. Zakon o posebnim uslovima prodaje određenih nepokretnosti u državnoj svojini ("Sl. glasnik RS" br.54/99);

2. Uredba o posebnim uslovima prodaje određenih nepokretnosti u državnoj svojini ("Sl. glasnik RS" br.55/19);

3. Zakon o stambenim odnosima sa izmenama i dopunama ("Sl.glasnik SRS" br.29/73, 30/80, 9/85, 18/85, 11/88) ;

4. Zakon o stambenim odnosima ("Sl.glasnik SRS " br.12/90,47/90, 55/90 i "Sl.glasnik RS" br.3/90,7/90);

5. Zakon o stanovanju ("Sl.glasnik RS" br. 50/92,76/92, 33/93);

6. Zakon o svojinskoj transformaciji ("Sl.glasnik RS" br. 32/97,10/01);

7. Zakon o uslovima i postupku pretvaranja društvene svojine u druge oblike svojine ("Sl. glasnik RS" br. 48/94 i 51/94);

8. Zakon o društvenom kapitalu ("Sl. list SFRJ" br. 84/89 i 46/90);

9. Zakon o privatizaciji ("Sl. Glasnik RS" br. 38/01);

10. Uredba o prodaji kapitala i imovine javnom aukcijom ("Sl. Glasnik RS" br.45/02);

11. Uredba o izmenama i dopunama uredbe o prodaji kapitala i imovine javnom aukcijom ("Sl. glasnik RS" br. 45/2002);

12. Zakon o državnom premeru i katastru i upisima prava na nepokretnostima (“Službeni glasnik RS”,broj 83/92,53/93,67/93, 48/94,12/96, 15/96).

13. Zakon o planiranju i izgradnji (“Službeni glasnik RS”,broj 47/03).

NOSIOCI PRAVA I OBAVEZA

Članovima 6., 7., 8. i 9. utvrđeni su bivši vlasnici, njihovi naslednici i pravni sledbenici kao korisnici prava na povraćaj imovine.

Članovima 10, i 11. kao obveznici vraćanja utvrđeni su Republika Srbija, sva pravna i fizička lica koja su držaoci oduzete imovine.

Ovim članom utvrđena su i prava obveznika vraćanja na obeštećenje od Republike Srbije ukoliko su imovinu stekli zakonitim putem.

PREDMET VRAĆANJA I OBEŠTEĆENJA

Član 12. kao predmet povraćaja definiše svu oduzetu imovinu.

OBLICI VRAĆANJA IMOVINE

Član 13. definiše kao osnovni oblik vraćanja oduzete imovine naturalni povraćaj. Ukoliko je imovina uništena utvrđen je redosled oblika obeštećenja uz obavezu strogog poštovanja tog redosleda.

Član 14. reguliše pitanje vraćanja nepokretnosti:

- poljoprivredno šumsko zemljište vraća se sa svim nepokretnostima na njima;

U cilju zaštite lica koja su na oduzetom poljoprivrednom zemljištu, bez pravnog kontinuiteta, formalno stekla svojinu, predviđeno je pravo tih lica na drugo odgovarajuće poljoprivredno zemljište.

- kao poseban predmet povraćaja su pume;

- stambene zgrade, stanovi, poslovne zgrade odnosno poslovne prostorije, vraćaju se u svojinu i državinu ukoliko na njima ne postoji zakupni ili tome srodan odnos, a ukoliko na njima postoji formalno vlasništvo trećih lica bez pravnog kontinuiteta ili zakupni odnos, predviđena je zaštita na taj način što se tim licima priznaju prava zakupa. Ova zaštita pojačana je i pravom obveznika vraćanja na obeštećenje od Republike Srbije (u vidu naturalnog obeštećenja

- stan za stan, novcu itd.), u skladu sa članovima 10., 11. i 13.).

- građevinsko zemljište vraća u naturi u celosti osim u slučaju eksproprijacije za koju je dobijena tržišna nadoknada ili druga nepokretnost u vlasništvo;

Za sve vrste nepokretnosti predviđeno je da se imovina vraća u obliku u kome je oduzeta.

VRAĆANJE PREDUZEĆA I KAPITALA

Članovima 22-25. predviđeno je vraćanje preduzeća i kapitala.

- poštuje se princip vraćanja preduzeća u naturi u slučajevima kada nisu bitнo promenila vrednost;

- ukoliko je vrednost preduzeća od momenta oduzimanja do vraćanja bitno porasla, bivši vlasnik ima pravo na susvojinski udeo do visine vrednosti preduzeća u trenutku oduzimanja revalorizovane na dan povraćaja, uz prethodno prebijanje porasle vrednosti sa prihodima ostvarenim za vreme korišćenja preduzeća;

- ukoliko je prednost preduzeća bitno smanjena, pored vraćanja u naturi, vlasniku preduzeća pripada i naknada u novcu za razliku u vrednosti, a na teret sredstava i imovine Republike Srbije, odnosno njenog pravnog sledbenika;,

- princip vraćanja imovine ličnih i kapitalskih društava i fondova zasniva se na poštovanju prava koja su bivši vlasnici imali u pomenutim društvima pre podržavljenja imovine.

OBEŠTEĆENJE

Član 26. reguliše način obeštećenja kada se nepokretnost ne može vratiti u naturalnom obliku i pri tom strogo definiše oblik obeštećenja.

Član 27. reguliše obeštećenje kada se preduzeća ne može vratiti u naturi, i to obeštećenje u novcu ili obveznicama uz poštovanje volje vlasnika.

Član 28. reguliše način utvrđivanja vrednosti oduzete imovine uz poštovanje principa stanja imovine u trenutku podržavljenja i revalorizacije tržišne vrednosti u trenutku vraćanja.

Posebno je predviđena procena novčane vrednosti podržavljenog preduzeća prema paritetu dinara u odnosu na USA dolar u trenutku podržavljenja imovine i pariteta USA dolara na dan donošenja rešenja o vraćanju.

Članovima 29. i 30. preciziran je način obračuna obveznica po evropskim standardima i određuje se Republika Srbija kao garant izvršenja obaveza po osnovu izdatih obveznica.

Član 31. s obzirom da su naknade za oduzetu imovinu po propisima o oduzimanju bile zanemarljive ovim članom je precizirano da se ne uzimaju u obzir kao obeštećenje za oduzetu imovinu, a lica koja su svoju oduzetu imovinu ponovo stekla uz plaćanje naknade imaju prava na novčano obeštećenje.

POSTUPAK ZA OSTVARIVANJE PRAVA

Članovi 32., 33., 34., 35., 38., 39., i 40. predviđaju način sprovođenja postupka za ostvarivanje prava na povraćaj oduzete imovine. Ovde treba imati u vidu da se članom 4. ovog zakona postupak za povraćaj oduzete imovine sprovodi po odredbama Zakona o opštem upravnom postupku što podrazumeva da se zahtev podnosi opštinskom organu. Posebno je utvrđeno da učesnici u postupku pre upuštanja u vođenje postupka mogu predložiti sporazumno rešenje.

Član 35. imajući u vidu da su dokumenta o douzimanju imovine u potpunosti dovoljna da dokažu pravo na vraćanje imovine bivšem vlasniku, odnosno njegovim naslednicima utvrđeno je da uz zahtev za povraćaj imovine treba priložiti dokaz o oduzimanju imovine i dokaz o pravnom osnovu podnosioca.

Članom 37. predviđena je obaveza efikasnog rada organa pri preduzimanju radnji i izdavanju dokumenata potrebnih za vraćanje imovine.

Članom 41. predviđeno je da pravosnažna rešenja o povraćaju imovine i obeštećenju sprovode sudovi, organi za vođenje javnih knjiga o evidenciji nepokretnosti i pravu, Akcijski fond, Ministarstvo finansija i ekonomije, u zavisnosti od oblika vraćanja imovine. U slučaju prinudnog izvršenja primenjuje se Zakon o izvršnom postupku.

Članom 42. se pedviđaju mere obezbeđenja nepokretnosti od eventualnog otuđivanja ili opterećenja predmetnih nepokretnosti u toku postupka vraćanja.

Član 43. omogućuje poravnjanje između stranaka u postupku tokom celog postupka.

Članovima 4. (stav3) i 44. regulisano je da troškove postupka obezbeđuje Rrpublika Srbija, a da su stranke u postupku oslobođene taksi.

Članovi 45. i 46. regulišu postupak nasleđivanja po pitanjima imovine oduzetog porekla.

Članovima 47. i 48. reguliše se zabrana prometa oduzete imovine u celini, određuju se odgovornost i sankcije u slučaju uništavanja imovine i zabranjuju se bilo koji vidovi opterećivanja oduzete imovine do završetka postupka.

Predviđeni rok za podnoćenje zahteva je 5 godina (član 34. stav 5), u zakon supa na snagu 8 dana od objavljivanja u Službenom glasniku (član 49.).

TROŠKOVI

Prikupljanje zahteva i dokumentacije, kao i sprovođenje postupka vršiće nadležni opštinski organi, tako da oko toga neće biti dodatnih troškova.

S obzirom da zakon predviđa kao prioritet vraćanje imovine u naturalnom obliku troškovi sprovođenja postupka su minimalni.

Procena imovine koja bi bila predmet novčanog obeštećenja ili obveznica (pošto se iscrpe mogućnosti fizičkog povraćaja i nadoknade u naturi-nepokretnosti iz državnog fonda) može se obaviti tek po isteku roka za podnošenje zahteva i pregledu primljenih isprava.

D E O P R V I

OSNOVNE ODREDBE

Predmet zakona

Član 1.

(1) Ovim zakonom uređuju se uslovi, način i postupak vraćanja imovine koja je na teritoriji Republike Srbije podržavljena oduzimanjem od bivših vlasnika fizičkih i pravnih lica, primenom propisa o:

sekvestraciji,

konfiskaciji,

nacionalizaciji

agrarnoj reformi,

arondaciji,

eksproprijaciji,

i drugih propisa koji su doneseni i primenjivani, te svim drugim aktima i pravnim radnjama kojima je izvršeno podržavljenje bez tržišne naknade, kao i propisa kojima je izvršena privatizacija podržavljene imovine bivših vlasnika u periodu od 6.aprila 1941.godine do dana donošenja ovog zakona.

(2) Imovina se vraća u naturi.

(3) U slučaju da je imovina uništena Republika Srbija odgovara sopstvenim nepokretnostima i materijalnim sredstvima.

Član 2.

Pojedini izrazi upotrebljeni u ovom zakonu imaju sledeće značenje:

(1) Pod imovinom se smatraju nepokretne i pokretne stvari i prava.

(2) Pod propisima o oduzimanju imovine podrazumavaju se zakoni, uredbe, uputstva, preporuke, odluke, zaključci i sva druga opšta akta koja se odnose na oduzimanje imovine, od 1944 godine do dana stupanja na snagu ovog zakona i početka primene, a naročito:

2. Zakon o agrarnoj reformi i kolonizaciji ("Službeni list DFJ", br.64/1945, "Službeni list FNRJ", br.24/1946,101/1947 ,105/1948,21/1956,55/1957, 10/1965);

3. Zakon o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji ("Službeni glasnik NRS", br. 39/1945, 4/1946);

4. Zakon o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji ("Službeni glasnik NRS", br. 5/1948, 1/1949 i 34/1956);

5. Odluka o ustanovi suda za suđenje zločina i prestupa protiv srpske nacionalne časti ("Službeni glasnik NRS", br.1/ 1945);

6. Odluka o sudu za suđenje zločina i prestupa protiv srpske nacionalne časti ("Službeni glasnik NRS", br.3/ 1945);

7. Zakon o suzbijanju nedopuštene špekulacije i privredne sabotaže («Službeni list DFJ», br. 26/1945);